Dlaczego warto w spółdzielni socjalnej zajmować się pożytkiem publicznym?

Tym razem zajmiemy się tematem działań w zakresie pożytku publicznego spółdzielni socjalnej. Dlaczego spółdzielnia powinna tego rodzaju działania podejmować? Jakie korzyści dzięki temu może osiągnąć? Ale zaczniemy od pytania bardziej ogólnego…

Pożytek publiczny, czyli co?

Najprościej mówiąc działania w zakresie pożytku publicznego, to dodatkowa, dobrowolna działalność spółdzielni socjalnej na rzecz społeczności lokalnej czy otoczenia spółdzielni. Najogólniej rzecz ujmując pożytek publiczny to działalność społeczna – to, co spółdzielnia może zrobić dla innych ludzi lub ważnych społecznie tematów np. ochrony środowiska, czy ekologii.

Ustawa (dla dociekliwych: art. 3 ust. 1 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie) precyzuje, że działalnością pożytku publicznego jest działalność:

• społecznie użyteczna, czyli realizująca cele społeczne, a nie prywatne,
• prowadzona przez organizacje pozarządowe (np. fundacje, czy stowarzyszenia) i m.in. spółdzielnie socjalne,
• w sferze zadań publicznych określonych w ustawie.

Przejdźmy teraz do ostatniego punktu.

Sfera zadań publicznych

Przykładowo w ustawie wskazano, że do tej sfery zaliczane są zadania w zakresie:

• pomocy społecznej, w tym pomocy rodzinom i osobom w trudnej sytuacji życiowej oraz wyrównywania szans tych rodzin i osób,
• działalności na rzecz integracji i reintegracji zawodowej i społecznej osób zagrożonych wykluczeniem społecznym,
• działalności charytatywnej,
• podtrzymywania i upowszechniania tradycji narodowej, pielęgnowania polskości oraz rozwoju świadomości narodowej, obywatelskiej i kulturowej,
• działalności na rzecz mniejszości narodowych i etnicznych oraz języka regionalnego,
• ochrony i promocji zdrowia,
• działalności na rzecz osób niepełnosprawnych,
• promocji zatrudnienia i aktywizacji zawodowej osób pozostających bez pracy i zagrożonych zwolnieniem z pracy,
• działalności na rzecz osób w wieku emerytalnym,
• działalności wspomagającej rozwój gospodarczy, w tym rozwój przedsiębiorczości,
• działalności wspomagającej rozwój wspólnot i społeczności lokalnych,
• nauki, szkolnictwa wyższego, edukacji, oświaty i wychowania,
• wypoczynku dzieci i młodzieży,
• wspierania i upowszechniania kultury fizycznej i sportu,
• ekologii i ochrony zwierząt oraz ochrony dziedzictwa przyrodniczego,
• turystyki i krajoznawstwa,
• upowszechniania i ochrony praw konsumentów,
• promocji i organizacji wolontariatu,
• działalności na rzecz rodziny, macierzyństwa, rodzicielstwa, upowszechniania i ochrony praw dziecka,
• przeciwdziałania uzależnieniom i patologiom społecznym.

Jak więc widać, katalog zadań publicznych jest dosyć szeroki (a nie wymieniłem wszystkich zadań; pełny katalog znajduje się w art. 4 ust. 1 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie) i w zasadzie podejmując działania na rzecz innych, jest bardzo duża szansa, że uda nam się wpisać w powyższe zadania.

Jeśli zastanawiasz się, jak wydatkować środki spółdzielni na działalność statutową, to polecam Twojej uwadze ebook „Jak wydatkować środki na działalność statutową w spółdzielni socjalnej?” Załącznikiem do niego jest przykład uchwały o kierunkach rozwoju działalności statutowej spółdzielni oraz Regulamin funduszu celowego (można z niego wydatkować środki np. na działalność pożytku publicznego lub na dziania reintegracyjne).

Korzyści bezpośrednie z podejmowania działań w zakresie pożytku publicznego

Wśród tego rodzaju korzyści wymienić można np.:

• możliwość wprowadzenia zmiany w jakimś aspekcie naszego otoczenia, w którym taką potrzebą zmian dostrzegamy,
• pokazanie, że:
  • spółdzielnia socjalna to coś więcej niż przedsiębiorstwo,
  • spółdzielnia jest firmą zakorzenioną lokalnie i zależy nam na rozwiązaniu problemów naszego otoczenia,
  • spółdzielnia jest wiarygodnym podmiotem, który potrafi pozyskiwać środki zewnętrzne (część spółdzielni, które realizowały projekty w ramach FIO podkreślała, że po raz pierwszy zgłaszając się do samorządu posiadali konkretny pomysł i pieniądze na jego realizację, a nie przychodzili prosić o pieniądze),
• dostęp do źródeł finansowania przeznaczonych do działalności pożytku publicznego (np. Nowe FIO, czy Program Rozwoju Organizacji Obywatelskich, czy Moc Małych Społeczności, czy dotacji z samorządu),
• możliwość sfinansowania części kosztów stałych (np. czynszu), w tym również wynagrodzeń pracowników (pracownik spółdzielnie może zostać oddelegowany do realizacji zadań w ramach projektu, wówczas – o ile zostało to przewidziane w budżecie projektu – część jego wynagrodzenia będzie pokrywana w ramach projektu).

Korzyści pośrednie

Wśród pozostałych korzyści dla spółdzielni socjalnych wymienić można np.:

• promocja spółdzielni socjalnej w naszym otoczeniu, co może mieć duże znaczenie zwłaszcza w przypadku podejmowania działań w kontekście grupy docelowej działalności biznesowej,

Np. Spółdzielnia Socjalna „Szansa i Wsparcie”, którą kierowałem realizowała kilkanaście lat temu projekt „Aktywny senior…”. Jego celem była aktywizacja seniorów m.in. poprzez prelekcje tematyczne, zajęcia fizykoterapii czy marsze Nordic Walking.

Z kolei w działalności podstawowej spółdzielni jedna z ofert dotyczyła usług opiekuńczych w środowisku domowym. Realizacja projektu była więc szansą na budowę wizerunku i promocję spółdzielni w grupie zbliżonej do klientów spółdzielni.

Poza tym na podstawie raportu „Ewaluacja okresowa Rządowego Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2021-2030 (NOWEFIO) priorytety 2 i 3”, można wyróżnić następujące korzyści z realizacji projektów w ramach Programu NOWEFIO dla organizacji:

• zwiększenie zaufania społecznego do organizacji,

Realizowane projekty przyczyniły się do wzrostu zaufania społecznego do organizacji, co deklaruje 89% realizatorów, a 29% z nich ocenia tę zmianę jako silną.

• poprawa wizerunku organizacji w otoczeniu,

84% realizatorów stwierdziło, że projekty przyczyniły się do poprawy wizerunku ich organizacji w otoczeniu, z czego 28% oceniło ten wpływ jako bardzo duży.

• wzrost liczby członków i/lub wolontariuszy,

Po zakończeniu projektów w 2021 roku, liczba członków lub wolontariuszy pracujących na rzecz organizacji wzrosła w 79,1% badanych organizacji, co znacząco przekroczyło wartość docelową programu. W Priorytecie 2 wzrost odnotowano w 78,9% organizacji, a w Priorytecie 3 w 86,7%.

Jak finansować działalność w zakresie pożytku publicznego?

Spółdzielnia socjalna może powyższe zdania finansować z własnej nadwyżki bilansowej – co najmniej 30% nadwyżki ma być przeznaczone na realizację celów spółdzielni. Wśród tych celów jest m.in. działalność pożytku publicznego (obok działań w zakresie reintegracji oraz działalności społecznej i oświatowo – kulturalnej).

Poza tym, jak już wspominałem, spółdzielnia może również pozyskiwać na działalność pożytku publicznego środki zewnętrzne. Są tutaj przynajmniej dwa podstawowe źródła finasowania:

• współpraca z jednostkami samorządu terytorialnego, które ogłaszają konkursy w powyższych obszarach – kwoty dofinansowania to zwykle od kilku do kilkunastu tysięcy złotych,
• Program Operacyjny Nowe FIO (PO FIO),
• Program Moc Małych Społeczności dedykowany dla społeczności wiejskich i małych miast (tutaj ograniczeniem jest to, że organizacja nie może mieć średnich przychodów w ciągu ostatnich 3 lat powyżej 200 tys. zł.).

Na co zwrócić uwagę?